He tohunga a David Te Wiata ki te tūturutanga tonu o te ohanga tonu me te tirohanga ohanga mo te pae tawhiti o Te Moana-nui-a-Kiwa. E tirotiro ana ia i nga kaupapa here pūtea o Ahitereiria me Aotearoa.
Kua puta ki te ipurangi te putanga o Āperira 2026 o te Tirohanga Whakawhanaketanga o Āhia a te Pēke Whakawhanaketanga o Āhia, e whakarato ana i ngā matapae ōhanga ā-tau mō ngā ōhanga mema e whakawhanake ana i roto i Āhia me Te Moana-nui-a-Kiwa. Ka tātari tēnei tuhinga, mai i te tirohanga ā-rohe me te tirohanga wā roa o te ōhanga, i ngā pānga o tēnei tirohanga matua ki ngā whenua moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, ki Ahitereiria me Aotearoa, ā, ki Oceania katoa, mō te hokohoko, te pūngao, te mahi, me te pūtea whakawhanaketanga.
I te Hui-tanguru o 2026, ka kaha ake te mōrearea o Te Kūiti o Hormuz, ā, ka aukatia tata ki te 20 ōrau o te pūngao o te ao me ngā ara kawemai kai mā ngā tāngata neke atu i te 100 miriona. Ka tātari tēnei tuhinga, mai i te tirohanga ōhanga ā-rohe, i ōna pānga ki te tauhokohoko, ki te haumi, me te whanaketanga wā roa o Ahitereiria, o Aotearoa, me ngā whenua moutere o Te Moananui-a-Kiwa.
Kei te huri ngā hononga pūngao i waenga i a Haina me ngā whenua o te Moana o Pahia, mai i te hokohoko hinu me te hau ki te mahi tahi mō te pūngao whakahou. E tātari ana tēnei tuhinga i te ara e kawea ai tēnei huringa ā-hanganga ki Te Moananui-a-Kiwa mā ngā hongere e toru—te pihi tono LNG, te raupapa whakarato o ngā kohuke matua, me ngā utu o te hangarau kākāriki—ā, e aromatawai ana i ōna pānga wā roa ki Ahitereiria, ki Aotearoa, me ngā whenua moutere o Te Moananui-a-Kiwa.
Mai i te tirohanga ohaoha ā-rohe, ka āta tātarihia e tēnei tuhinga ngā raruraru pāpori me ngā uauatanga mahi tahi haumaru i kitea i te Huinga Moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa 2026, me te tirotiro i te pānga o te tohatoha mōhiohio, te whakataetae i waenga i ngā mana nunui, me te whanaketanga kohuke matua ki te āhua ohaoha mō te wā roa o Ahitereiria, Aotearoa me ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa.
E ai ki ngā matapae hou, ka tipu pea te ōhanga o Papua New Guinea ki te 3.6% i te tau 2026, ka piki ngāwari te pikinga o ngā utu, ka iti haere te tarepa o te pūtea. Ko tēnei tuhinga e arotahi ana i te tirohanga o te rohe o Oceania ki ōna pānga ki ngā tauhokohoko, haumi me ngā whanaketanga roa o Ahitereiria, Aotearoa me ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa.
E ai ki ngā rangahau a te IMF, mai i te tau 2017, kua pānga a Mauritius e te pakeke haere o te taupori, ā, e tōia haere ana te tipu o te ōhanga. Ki te tau 2070, ka heke pea te tipu ā-tau o te GDP ki te rua ōrau. Kei te wheako ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, e tata ana rānei, ki tētahi huringa taupori rite tonu. Ka tātarihia e tēnei tuhinga ōna pānga me ngā whakautu kaupapahere mai i te tirohanga ōhanga ā-rohe.
Ko te mākete ahuwhenua o te ao, e matapaetia ana kia eke ki te 1.9 tiriona tāra i te tau 2030, ā, ka pēhea ngā āheinga me ngā wero mō Ōhiawhitia hei rohe hokohoko matua? Tēnei tuhinga, mai i te tirohanga whanaketanga ā-rohe, e tātari ana i ngā tūranga hou o Ahitereiria, o Niu Tireni me ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa i roto i te haumarutanga kai, te whakatikatika hokohoko me te pakari i te huringa āhuarangi.
Tātarihia te pūrongo 2025 a WEC Energy Group, te kamupene pūngao nui o te pae-uru-ponaha o Amerika, kia mārama ai ki te hiranga o tāna rauhanga whakangao hei tauira mō te whanaketanga o ngā pūngao whakahou i ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, me te aromatawai hoki i ngā pānga ā-rohe ki Ahitereiria, Aotearoa me ngā whenua moutere.
E whakaatu ana te whakahoutanga mākete Ahia-Kiwa hou a Maersk, e whakarerekē ana ngā raruraru o Te Rawhiti Waenganui, ngā tohu moata o te wā tino pukumahi, me te whakatikatika anō i te mekameka tuku i te āhua o ngā kawe waka o te ao. E tātari ana tēnei tuhinga, mai i te tirohanga o Te Moana-nui-a-Kiwa, i ngā pānga o ēnei panonitanga ki te hokohoko, te haumi, me te whanaketanga mō roa o Ahitereiria, Aotearoa, me ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa.
Kua pōnānā te tipu ōhanga o te ao nā ngā taumahatanga o te hokohoko, ngā pānga ohorere o te pūngao me te wehewehenga; me pēhea rā ngā ōhanga o Ōhia e urupare ai? Ka tātaritia e tēnei tuhinga ngā whai wāhitanga me ngā wero o Ahitereiria, o Aotearoa me ngā whenua moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa i runga i te tirohanga ā-rohe.
Tātarihia ngā pānga ka tūpono o El Niño 2026 ki ngā mahi ahuwhenua, hokohoko me te ōhanga ā-rohe o Oceania, me te matapaki i ngā huarahi hei whakautu mā Ahitereiria, Aotearoa me ngā whenua motu o Te Moana-nui-a-Kiwa ki ngā tūraru āhuarangi, me te hopu i ngā whai wāhitanga i roto i te whakatikatika anō i te mākete hua ahuwhenua o te ao whānui.
Ka whakamārama tēnei tuhinga i te pūrongo hōu a te Observer Research Foundation (ORF), e tātari ana i te āhua o ngā whenua o Te Moana-nui-a-Kiwa e whakamahi ana i te AI me ngā hanganga matihiko tūmatanui (DPI), me te whai whakaaro ki te mātauranga whakatere tuku iho hei whakatairanga i te tipuranga whai wāhi katoa, me te tirotiro hoki i ōna pānga ki te āhuatanga ōhanga ā-rohe o Ao-kiwa.
Tātarihia te pānga o ngā rerekētanga o ngā tauwehe kaweake āhuwhenua o Amerika ki te Tonga ki ngā here whakarato kai o te ao, me ngā āheinga whakataetae me te mahi tahi e pā ana ki ngā whenua o Ōhia.
E whakamārama ana tēnei tuhinga i te whakahoutanga mākete o Ahia-Kiwa a Maersk i Paenga-whāwhā 2025, e tātari ana i te pānga tauhokohoko ki ngā ōhanga o Ōhia nā ngā huringa o te whatunga kaipuke me ngā ia mō te wā roa.
I whakatakotoranga ai tēnei tuhinga i runga i te putanga o Āperira 2026 o te pukapuka "Asian Development Outlook" a te Peeke Whanaketanga o Āhia, e tātari ana i ngā āheinga me ngā wero o ngā ōhanga o ōhia i roto i te hanganga tipu o te rohe o Āhia-Kiwa, me te aro nui ki ngā hononga ā-rohe me ngā ara whanaketanga mō te wā roa o Ahitereiria, Aotearoa me ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa.
I whai hāngai ki ngā whakahōutanga o te tirohanga ohanga whakaroa a OECD mō te tau 2025, ka tātarihia ngā tumanakohanga whakatipu whakaroa o Ahitereiria, Aotearoa me ngā Moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, ngā wero hanganga me ngā whai wāhi mahi tahi ā-rohe.
Ko te kaupapa whakawhanake raraunga AI e $100 piriona i Kentucky, Amerika, e whakatairanga ana i te ao katoa. Ko tana tauira whakauru hiko motuhake e whakaatu ana i te ara mo Oceania. Ka tirohia e tēnei tuhinga ngā whai wāhi me ngā wero o ngā whenua o Ahitereiria, Aotearoa me ngā Moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa i te whakawhanake tahi o ngā pūkenga raraunga me te pūngao.
Kei te tere haere te hurihanga o te maakete pūngao o te ao i roto i ngā take tōrangapū whenua, te hiahia hiko AI me te nekeneke o te moni. Me pēhea e kitea ai e Ahitereiria, Aotearoa me ngā Moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa te taurite hou i roto i te rautaki LNG, te whakangao pūngao whakahou me te mahi tahi ā-rohe? Ko tēnei tuhinga e āta tātari ana i te tirohanga o Te Moana-nui-a-Kiwa.
I runga i ngā raraunga hou a Visa, e tātari ana i ngā whai wāhitanga me ngā wero o Ahitereiria, Aotearoa me ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa i roto i ngā panonitanga o te āhua o te kaihoko i te rohe o Āhia-Kiwa, e whakauru ana i te pānga o te whakahekenga reiti, te whakataetae tāpoi me te whakawhiti tauhokohoko.
Ko te tauranga o Los Angeles me te tauranga o Shenzhen Yantian i hainatia he kirimana whakatere waka mā, ka whakarewatia te kaupapa mahi tahi mo te ara waka kākāriki o te ao. Ko tēnei mahi tahi e whakawhiti ana i te Moana-nui-a-Kiwa ka whai pānga hōhonu ki ngā ōhanga o Oceania, mai i ngā ara hokohoko ki te panoni pūngao, ka tūpono ngā whenua o te rohe ki ngā whai wāhitanga me ngā wero hou.