Ka eke te pāngarau hauora ki te 11.3%: Pēhea te pāinga o ngā pēhanga utu o Āhia-Kiwa ki ngā kaituku mahi o Oceania me te pūnaha hauora ā-rohe?

Te pikinga o ngā utu hauora i Ahia-ki-te-rawhiti: Ngā wero hanganga i Ōtāwau

E ai ki te pūrongo a Aon e pā ana ki ngā pikinga o ngā utu hauora o te ao, ko te pikinga o ngā utu hauora i Ahia-ki-te-rawhiti e matapaehia ana kia tae ki te 11.3% i te tau 2026, te tau tuarua i runga ake i te toharite o te ao (9.8%). Ahakoa kei te āta ngohengohe etahi mākete, kei te pā he taumahatanga utu motuhake ki ngā kaiwhakawhiwhi mahi me ngā pūnaha hauora i Ōtāwau – ehara tēnei i te whakamātau noa i ngā tahua painga o te pakihi, engari e whakaatu ana i ngā raruraru hōhonu mō te tohatoha rawa hauora, te hanganga taupori, me te mākete inihua.

Pūtake: He aha i tata tonu ai te pikinga o ngā utu hauora i Ahia-ki-te-rawhiti?

E kī ana te pūrongo, ko Ahia-ki-te-rawhiti anake te rohe i piki ai te pikinga o ngā utu hauora i ia tau (+20 ngā wāhi), ahakoa te heke iho o te pikinga whānui. Ka piki te āputa i waenga i te pikinga o ngā utu hauora me te pikinga whānui ki te 8.9 ōrau, e tohu ana i ngā āhuatanga hanganga: te pakeketanga o te taupori, te pikinga o ngā mate roa, te pikinga o te whakamahinga o te hauora tūmataiti, ngā utu mō te hangarau hauora kawemai me ngā rongoā, me ngā mate e pā ana ki te āhua noho.

I Ōtāwau, ka tino kitea ēnei āhuatanga. Ko te hunga kei runga i te 65 tau kei Ahitereiria, kua eke ki te 16% o te taupori, tata ki te 15% i Aotearoa, ā, ahakoa he tāngata rangatahi ake ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, ko te mate o ngā mate kore-whakawhiti (pērā i te mate huka, te mate ngākau) te tiketike rawa atu i te ao, me te tino whakawhirinaki o ngā rawa hauora ki ngā kawemai me te āwhina o te ao.

Pānga ki ngā kaiwhakawhiwhi mahi o Ōtāwau: Te pehitanga utu me te whakatikatika painga

E whakaatu ana te pūrongo, e 70% o ngā kamupene whānui o te ao kua whakatau i te whakahaere i ngā utu hei whāinga tuatahi mō ngā painga, ā, i Ahia-ki-te-rawhiti, kei te nui haere te whakawhirinaki o ngā kaiwhakawhiwhi mahi ki te tātaritanga raraunga me ngā rautaki whiriwhiri. Ko ngā kaiwhakawhiwhi mahi o Ahitereiria me Aotearoa e pēhia ana e te pehitanga rua: i tētahi taha, ka piki ake ngā utu inihua nā te pikinga o ngā utu hauora; i tētahi taha, kei te piki te tūmanako o ngā kaimahi ki te hauora kounga nui, e ākina ana ngā kamupene ki te whakatikatika i te hoahoa painga.

Ahitereiria: Te pēhitanga o te pūnaha hōhipera tūmataiti

He pūnaha hauora whakauru tō Ahitereiria, tata ki te haurua o te taupori e hoko ana i te inihua hauora tūmataiti. I te mea e neke atu ana te pikinga o ngā utu hauora i te 10%, kua ākina ngā kamupene inihua ki te whakapiki i ngā utu, me te pikinga toharite kua eke ki te 6% i te tau 2024. Ko tētahi tauira i te pūrongo a Aon, mā te whakauru i ngā tono utu tahi ka taea te whakaheke i te utu kei ia tangata e 10%, engari me tūpato ngā kaiwhakawhiwhi mahi ki te whakahaere i ngā whakahoki a ngā kaimahi – e 63% o ngā kamupene i uiuitia e kī ana ko te whakaaro o ngā kaimahi te ārai matua ki te whakatinana i te whakahaere utu.

Aotearoa: Ko te rironga o te pūnaha tūmatanui e piki ake ai te hiahia inihua tūmataiti

Kei te roa haere te tatari mō te pūnaha hauora tūmatanui o Aotearoa, e ākina ana ngā kamupene me ngā tāngata takitahi ki te huri ki te inihua tūmataiti. E kī ana te pūrongo, ko ngā mate roa me ngā utu hangarau hauora kawemai ngā ākina matua. Kei te whakamahi ngā kaiwhakawhiwhi mahi o Aotearoa i ngā hōtaka whakatairanga hauora hei whakaheke i ngā tūponotanga moana roa – hei tauira, ko tētahi tauira e whakaatu ana i te whakahekenga o ngā kerēme hauora e 11.2% nā ēnei hōtaka.

Ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa: Te tino whakaraunga me te whakawhirinaki ki wahoMō ngā whenua motu pērā i Whīti, Papua Niu Kini, Hāmoa, he kaha ake te pānga o te pikinga utu hauora. He ngoikore ngā pūnaha hauora o ēnei whenua, me te mea ko ngā rongoā me ngā taputapu e tino whakawhirinaki ana ki te kawemai mai i tāwāhi, nā rerekētanga o te utu whakawhiti e piki tika ai te utu. E ai ki te pūrongo a Aon, i ētahi wāhanga o te tonga o Ahia, kua āta whakamārie te pikinga utu mā te whakatairanga i ngā mahere hauora, engari mō ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa, nā te kore o te whakaputa i te rahi me te kaha whakaputa ā-rohe, e uaua ana te whai i ēnei hua i roto i te wā poto. E aro atu ana ngā kaituku mahi (ko te nuinga he kāwanatanga me ngā whakahaere ao) ki te herenga tahua, ā, ka tino heke pea te whakaurunga o ngā painga ki ngā kaimahi.

Ngā Pānga ā-Rohe: Me Pēhea te Pikinga o ngā Utu Hauora e Whakahōkai Anō i te Ōhanga o Oceania?

• Te pikinga o ngā utu kaimahi: Hei pupuri i te whakataetae o ngā painga, me whakarite e ngā kamupene he pūtea nui ake ki te inihua hauora, e kape ana i te wāhi whakangao me te whakatipu utu kaimahi.
• Te whakahōkai anō i te mākete inihua: Kei te pēhia ngā kamupene inihua e te tini o ngā kerēme, ā, ka piki pea te utu whakawātea, ka whāiti rānei te horopaki inihua. Kei te whai te ahumahi inihua hauora o Ahitereiria i te whakakotahitanga me te mahi whakahou hua, ā, kei Aotearoa he maha ake ngā mahere inihua e whakakotahi ana i te whakatairanga hauora.
• Te pēhanga tahua tūmatanui: Me whakapiki e ngā kāwanatanga ngā pūtea ki ngā hōhipera tūmatanui, ki te utu rānei i te inihua tūmataiti. I roto i te tahua a te kāwanatanga o Ahitereiria, kei te piki te whakapau pūtea hauora mā te 5% ia tau, ā, ko te pikinga utu hauora e whakawhanui ana i tēnei ia.
• Te rerenga whakangao ā-rohe: Kua puta ngā hanganga hauora hei wāhi whakangao ka tupu. Kei te ahu whakamua a Ahitereiria i ngā hangarau hauora matihiko (pērā i te tāwāwhiti rongoā), kei Aotearoa e whakapiki ana i te whakangao ki te ārai mate roa, ā, kei te whakawhirinaki ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa ki te pūtea whakangao hauora a ngā whakahaere pērā i te Asian Development Bank, te World Bank.

Te Tirohanga Hokohoko me te Rākai Whakarato: Te Tukunga Utu o ngā Hangarau Hauora Kāwea mai

Kei te 30% o te pikinga utu hauora e takea mai ana i ngā hangarau hauora me ngā rongoā kāwea mai. Nā te mea ko Oceania he rohe kawemai kupenga hauora, e pāngia ana e te pīoi o te rākai whakarato ao me te hekenga o te uara moni. Ko te rerekētanga o te utu whakawhiti i waenga i te tāra Ahitereiria me te tāra Aotearoa ki te tāra US e pā tika ana ki ngā utu hoko a ngā hōhipera. Ko ētahi o ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa e whakamahi ana i te tāra US hei moni whakataunga, nā reira ka nui ake te pīoi utu. E ai ki te pūrongo, ko te tūraru moni (currency exposure) o te rohe Āhia-Kiwa tētahi o ngā āhuatanga nui e pana ana i te pikinga utu hauora.

Ngā Āhuatanga Wā Roa: Te Āhua o te Hauora o Oceania i ngā Tau 3-5 e Tū Mai Ana

• Ahitereiria me Aotearoa: I te pikinga o te whakangao ki te hauora matihiko me te ārai mate, ka tino pūmau te pikinga utu hauora i waenga i te 8% ki te 10% i roto i ngā tau e haere ake nei. Engari, mā te pakeketanga o te taupori e piki tonu ai te utu maimoatanga o ngā mate roa, ā, ka eke pea te tāpoi o te inihua tūmataiti ki runga ake.
• Ngā motu o Te Moana-nui-a-Kiwa: Ka noho tonu pea te pikinga utu hauora ki runga i te 12%, ki te kore e whiwhi i te awhina whanaketanga, i te whakaputanga rongoā ā-rohe rānei. Ko ngā mate e pā ana ki te āhuarangi (pērā i te mate rama, ngā mate pārūrū) ka whakapiki i te hiahia atu.
• Te mahi tahi ā-rohe: Kei te whakatairanga te Pacific Islands Forum (PIF) i tētahi tikanga hoko rawa hauora ā-rohe, hei whakaheke i ngā utu kawemai. Ko ngā kaupapa mahi tahi hauora me Ahitereiria me Aotearoa (pērā i te Pacific Health Workforce Plan) e tūmanakohia ana ka whakaiti i ētahi o ngā pēhanga.

WhakataungaE te pikinga o ngā utu hauora kei runga ake tonu i te pikinga o ngā utu whānui, kua noho hei mōrearea pūnaha mō ngā ōhanga o Te Moana-nui-a-Kiwa. Me kimi e ngā kaituku mahi te taurite i waenga i te whakahaere utu me te ngākaupai o ngā kaimahi, ā, me whakaaro anō e te kāwanatanga te tauira pūtea hauora tūmatanui. I roto i ngā tau e rima e heke mai nei, ka noho te whakataetae utu hauora hei taurangi matua e pā ana ki te taiao haumi ā-rohe. Mō Ahitereiria me Aotearoa, ko ngā auahatanga inihua me te hauora matihiko ngā aronga matua hei whakatutuki; mō ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa, ko te āwhina o waho me te whakakotahitanga ā-rohe te ara toitū. Kāore e kī noa iho te hauora he take toko i te ora, engari he take ōhanga matua e toro atu ana ki te mākete mahi, te pūtea tūmatanui me te whanaketanga ā-rohe.

---

*Puna tohutoro: Aon Global Medical Trend Rates Report 2024, Asian Business Review, Whiringa-ā-rangi 2024.*